تیوال جشنواره تئاتر فجر، ‌دوره سی و پنجم | اخبار | قدم های آهسته و مقتدر زنان در تئاتر ایران
T1:21:41:16

به گزارش تیوال به نقل از ایران تئاتر
 شناسه مطلب: 74665

ایران تئاتر- فاطمه رستمی:‌
در روندجشنواره سی‌وچهارساله تئاتر فجر که با انگیزه ارزیابی سالانه فعالیت هنرمندان عرصه تئاتر شکل گرفت، با نگاهی اجمالی، می توان دریافت حضور زنان هنرمند سال های سال به شکلی کم رمق ولی محسوس تداوم داشته تا اینکه در سال های اخیر به قدم های آهسته و مقتدر زنان در تئاتر ایران تبدیل شده است.

با توجه به نزدیک شدن به برگزاری سی و پنجمین دوره جشنواره، در گزارش پیش رو، جوایزی که تا این سال در بخش‌های اصلی جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر نصیب زنان شده است را مرور کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

جایگاه زنان در برد جوایزجشنواره تئاترفجر تا جایی خالی است که تازه در دهمین دوره برگزاری این جشنواره، برای اولین بار زنی در بخش کارگردانی برگزیده می‌شود و احتمالاً در همان بازه زمانی اولین تلنگر به اندیشه هنردوستان وارد می‌شود و شاید تازه این فکر به ذهنشان می‌رسد که چرا تا امروز نامی از زنان، پشت تریبون موفقیت آن‌چنان‌که باید خوانده‌نشده است؟! نبود نامی از زنان در فهرست برگزیدگان بخش‌های شاخص یک جشنواره تنها به بخش‌های نویسندگی کارگردانی محدود نمی‌شود، بلکه تا همین امروز همچنان مردان هستند که دبیری جشنواره را بر عهده دارند و تابه‌حال هیچ زنی به‌عنوان دبیر جشنواره تئاتر فجر انتخاب‌ نشده است یا مثلا در فهرست اسامی هیئت‌داوران، کفه ترازوی زنان در داوری بخش‌های مختلف به‌صورت میانگین، بسیار سبک‌تر و کم‌رنگ‌تر از مردان به نظر می‌رسد. 

از گام اول تا پنجمین تولد

بهمن‌ماه سال ۶۱ جشنواره تئاتر فجر، نخستین گام به‌سوی آینده‌ای روشن را پس از هیاهوی آغاز جنگ و تثبیت  انقلاب اسلامی ایران برداشت. گامی به این امید که فارغ از حواشی بی‌ارتباط به هنر، این بار هنر را برای مخاطب روز خلق کنند. هرچند آن سال‌ها اندیشه مردم ازجمله هنرمندان، آن‌قدر در پیچ‌وتاب مبارزه بود که تئاترها نیز باهمین حس و حال جان گرفته بودند.

مینو کیانی در اولین دوره جشنواره تئاتر فجر، جایزه بازیگری را به خاطر بازی در نمایش‌های «سیافی» و «فتح الفتوح» دریافت کرد، اما همان سال در بخش کارگردانی و نویسندگی زنان سهمی نداشتند. دوره دوم، سوم، چهارم جشنواره نیز به همین ترتیب سپری شد و تنها عین الشریعه پران، مینا تاج‌الدینی جوایزی در بخش بازیگری دریافت کردند و از زهرا نجف زاده و آمنه یزدان مقدم به‌عنوان بازیگر تقدیر شد. در همین دوره بود که ستاره‌هایی مثل خسرو شکیبایی در دنیای بازیگری ورود پیدا کردند. پنجمین سال برگزاری جشنواره تئاتر فجر هم زنان در هیچ‌یک از بخش‌ها، هیچ جایزه‌ای به دست نیاوردند.

دهمین پله ؛ انتظارها به سر می‌رسد

بهمن‌ماه سال ۶۶، جشنواره تئاتر فجر شش‌ساله شد، اما هنوز زنان در بخش‌های کارگردانی، نویسندگی یا حتی طراحی و... جایزه‌ای به دست نیاورده بودند. در همین دوره راضیه ایرانی برای بازی در نمایش «آب، باد، خاک» برگزیده بازیگری شد و از عین الشریعه پران و شهین اشرف تقدیر کردند. در بخش مسابقه کودکان که در دوره ششم جشنواره به آن اضافه‌شده بود، از فرزانه رعیت‌زاده برای کارگردانی نمایش کودک «در باد خواهیم شکفت» برگزیده شدو در بخش بازیگری کودک، از فرانک زید سرایی و پریسا پور صفری تقدیر شد.

سال های همچنان بازیگری

در هفتمین دوره جشنواره تئاتر فجر به دبیری علی منتظری همچنان هیچ زنی درزمینه کارگردانی و نمایشنامه‌نویسی جایزه‌ای دریافت نمی‌کند، اما مهوش صبر کن، سوسن آقا رجبی، مینا تاج‌الدینی، ناهیدکندوله، مینو کیانی و مرجان موسوی (برای بخش بازیگری کودک و نوجوان) موفق به دریافت جایزه بازیگری می‌شوند.

در هشتمین جشنواره تئاتر فجراز اشرف طباطبایی به‌عنوان یک زن کارگردان به خاطر نمایش «ول» تقدیر شد، اما جایزه‌ای نگرفت. آن سال در بخش بازیگری، نویسندگی و کارگردانی هیچ جرقه‌ای برای درخشیدن زنان هنرمند زده نمی‌شود.

دیدار رزاقی، ناهید دادخواه و وجیهه مصدق برگزیده بازیگری نهمین دوره شدند و آن سال از تمام کارگردانان بخش جشنواره جشنواره‌ها هم تقدیر شد که نام هیچ زنی در بین اسامی کارگردانان آن دوره وجود نداشت.

اولین کارگردان زن برگزیده تاریخ فجر 

گلاب آدینه پدیده دهمین دوره جشنواره تئاتر فجر بود. او با کارگردانی نمایش «مرگ یزدگرد» نه‌تنها توانست به‌عنوان کارگردان برگزیده انتخاب شود، بلکه سیما تیرانداز و پانته‌آ بهرام به‌عنوان بازیگران زن نمایش او هم در بخش بازیگری برگزیده شدند. کانون ملی منتقدان تئاتر هم گلاب آدینه را به‌عنوان کارگردان و سیما تیرانداز را به‌عنوان بازیگر برگزیده آن سال انتخاب کردند. در بخش مسابقه عکاسی هم زهرا رهبرنیا برای عکاسی نمایش «دلدار» نفر ششم شد.

حضور پررنگ بدون جایزه 

بهمن‌ماه سال ۷۱ بود و یازده سال از آغاز به کار جشنواره تئاتر فجر می‌گذشت. حضور کمی و کیفی زنان نسبت به سال‌های ابتدایی فعالیت جشنواره اندکی افزایش یافت، درحالی‌که دوره یازدهم فجر غیررقابتی برگزار شد.

بازیگران زن برگزیده دوره دوازدهم لادن طباطبایی، فرشته سرابندی، سپیده نظری پور بودند و از فرشته انصاری و دیدار رزاقی تقدیر شد. در بخش جشنواره جشنواره‌ها ناهید ظهوریان برای نمایش «هورا» برگزیده بازیگری شد و کانون ملی منتقدان تئاتر حمیرا ریاضی و دیدار رزاقی را به‌عنوان برگزیده معرفی کردند.

اولین جایزه برای زنان دست به قلم 

چهاردهمین سال جشنواره تئاتر فجر سال ظهور یکی از نویسندگان زن صاحب‌نام معاصر ایران چیستا یثربی بود. یثربی همراه با شبنم طلوعی اولین جوایز نمایشنامه‌نویسی را برای زنان به ارمغان آوردند. چیستا یثربی برای کارگردانی نمایش «سرخ سوزان» جایزه دوم کارگردانی را هم به دست آورد. شبنم طلوعی در همین دوره به‌عنوان بازیگر برگزیده اول برای بازی در نمایش فردا به نویسندگی خودش در کنار فرزانه گودرزی و مهروش جعفرقلی زاده منتخب شدند.

سهم زنان در پایان پانزده‌سالگی جشنواره فجر در بخش نمایشنامه‌نویسی به چیستا یثربی و در بخش بازیگری به شبنم طلوعی و شهره سلطانی رسید. مریم ابراهیم مطلق هم در بخش بازیگری کودک و نوجوان منتخب شد.

سال ستاره‌های چشمک‌زن در آسمان آینده تئاتر

 در شانزدهمین دوره جشنواره فجر زهرا اسماعیلی برای کارگردانی نمایش «بدرود آتش» جایزه سوم را به دست آورد و مهتاب نصیرپور، پوپک گلدره و پانته‌آ بهرام به ترتیب بازیگران اول تا سوم جشنواره شدند.

کانون ملی منتقدان تئاتر هم زهرا صبری را کارگردان منتخب دانست . این همان سالی است که کانون  از اصغر فرهادی نیزبرای کارگردانی «آخرین قهرمانان زمین» تقدیر کرد.

بهرام بیضایی در بخش ویژه برای نمایش‌نامه «بندار بیدرخش» منتخب شد و محمد یعقوبی و محمد رحمانیان در بخش نمایشنامه‌نویسی برگزیده شدند؛ این نشان می‌دهد شانزدهمین دوره، سال گردهمایی ستاره‌هایی زیادی در جشنواره بوده است و با این وجود خانم ها سهم قابلی از جوایز را از آن خود کردند.

سال های خوش حرفه ای 

جشنواره تئاتر فجر هفدهم در بخش بازیگری پرستو گلستانی، مهتاب نصیرپور و الهام پاوه‌نژاد را  برگزید و همه جوایز کارگردانی و نویسندگی بخش مسابقه به هنرمندان مرد تعلق گرفت.

زمانی که فجر هجده‌ساله و در اوج جوانی بود، بازیگران زن جوانی هم به جامعه تئاتری معرفی شدند. نگار عابدی، پانته‌آ بهرام، شکوفه تیموری و مهسا مهجور آن سال‌ها از زنان فعال تئاتر بودند که منتخب جشنواره هم شدند و در این حرفه تثبیت شدند.

«افسون معبد سوخته» نوشته نغمه ثمینی در نوزدهمین جشنواره تئاتر فجر، در بخش نمایشنامه‌نویسی برگزیده شد و ستاره اسکندری، ریما رامین فر و فروغ قجابگلی هم در بازیگری منتخب شدند. کبری طاهری برای اولین بار در بخش طراحی لباس و نرمین نظمی در بخش طراحی صحنه جوایز بخش مسابقه را به دست آوردند.

نغمه ثمینی و چیستا یثربی بازهم در دوره بیست و یکم در بخش نمایشنامه‌نویسی برگزیده شدند و ریمارامین فر برای دومین بار و آناهیتا اقبال نژاد برای اولین بار جوایز بازیگری بخش مسابقه فجر را بردند و از ژاله صامتی آن سال در بخش بازیگری تقدیر شد.

زنان پیروز در میدانگاه رقابت هنری بیست و دومین جشنواره فجر در بخش نمایشنامه‌نویسی نغمه ثمینی، در بخش بازیگری شبنم طلوعی، پانته‌آ بهرام و فرحناز زاویانی جوایز منتخب را کسب کردند، اما در کارگردانی جایزه‌ای نصیب زنان هنرمند نشد.

بعد از گذر از بیست و سومین دوره برگزاری فجر که غیررقابتی برگزار شد، فروزان جمشید نژاد بازیگر منتخب، نرمین نظمی طراح لباس منتخب جشنواره بیست و چهارم شدند.

به‌طورکلی در بیست و پنجمین جشنواره تئاتر فجر فقط زهرا موسوی بازیگر نمایش‌های «مرگزار سیاه»، «سرخ شیارهای...» توانست به‌عنوان یک زن از این دوره جایزه‌ای کسب کند.

فرصت های تازه 

بخش‌های تازه‌ای به جشنواره فجر بیست و ششم اضافه‌شد،  و عرصه های تازه ای برای خانم ها بازشد، در این دوره جایزه بازیگری را به مهین صدری، جایزه نمایشنامه‌نویسی به مارال امین رسولی و در بخش نمایش تلویزیونی شیوا ملکی نیان به دست آوردند. سهیلا گلستانی در حالی در بخش بین‌الملل این دوره بازیگر برگزیده شد که فاطمه معتمدآریا با نمایش «ترمینال»، فاطمه نقوی با نمایش «کشتی شیطان»، افسانه ماهیان با نمایش «من آلیس نیستم، اما اینجا همه‌چیز عجیبه» به‌عنوان بازیگر حضور داشتند.

بیست‌وهفت سال بعد از بهمن ۶۱

جشنواره تئاتر فجر درحالی‌ بیست‌وهفت‌ساله شد که جوایز کارگردانی برای زنان به تعداد انگشتان دست هم نمی‌رسید. زنان آن سال‌ها فقط در بخش بازیگری توانسته بودند به موفقیت‌هایی دست یابند. آشا محرابی برای بازی در نمایش «زمستان ۶۶» در بخش نمایش‌های تلویزیونی برگزیده شد و در بخش نمایش‌های رادیویی مهین نثری را برای نمایش «شب تنهایی» منتخب اعلام کردند.

سال بعد یعنی در بیست و هشتمین جشنواره فجر ندا هنگامی برای نمایش «پلکان و روز واقعه» سردبیر برگزیده و شهین نجف زاده بازیگر برگزیده بخش نمایش رادیویی و رویا میر علمی بازیگر منتخب نمایش تلویزیونی شدند. در بخش مسابقه بین‌الملل ستاره پسیانی جایزه بازیگری را به دست آورد. کانون منتقدان جهانی، سیما تیرانداز را به‌عنوان بازیگر و عاطفه رضوی را به‌عنوان کارگردان منتخب اعلام کردند.

بهمن سال ۸۹ و بیست و نهمین جشنواره تئاتر فجر هم برای زنان این جوایز را به ارمغان آورد: در بخش مسابقه بین‌الملل بااینکه بهنوش طباطبایی با نمایش «ابرهای پشت پنجره» نسیم ادبی با نمایش «کسوف» و ناهید مسلمی با نمایش «ورود آقایان ممنوع» به‌عنوان بازیگر حضور داشتند، هیچ زن ایرانی به‌عنوان بازیگر برگزیده در این بخش انتخاب نشد و جایزه به کولی رینومگی از استونی رسید. در بخش خیابانی راضیه ده پایینی بازیگر منتخب شد و کانون منتقدان جهانی جایزه بهترین بازیگری زن را به عاطفه رضوی برای بازی در نمایش «حضرت‌والا» اختصاص دادند. در بخش کارگردانی یا نمایشنامه‌نویسی هیچ زنی آن سال برگزیده نشد.

سی سالگی یک رویداد هنری 

فجر سی‌ساله هم در بخش طراحی صحنه سپیده امین عسگری را برای طراحی صحنه نمایش «مجلس شبیه‌خوانی جولیوس سزار» به‌عنوان طراح برگزیده اعلام کرد. راضیه ده پایینی هم جایزه بازیگری را به دست آورد. در مسابقه ایران، شیما میرحمیدی طراح صحنه منتخب برای طراحی نمایش «به مراسم مرگ داداش خوش‌آمدید» شناخته شد. همچنین ثریا شیرزادی از کرمانشاه برای بازی در نمایش «مرگ کسب‌وکار من است» بازیگر برگزیده این بخش بود. فجر بیست و نهم در بخش مسابقه ایران در بخش نمایشنامه‌نویسی و کارگردانی به ترتیب سلما رفیعی و سمانه زندی نژاد را به‌عنوان برگزیده معرفی کرد. در بخش مسابقه بین‌الملل زنان به هیچ جایزه‌ای دست نیافتند.

یک سال پر اقبال 

در بخش مسابقه ایران در سی و یکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، رویا افشار بازیگر نمایش «درخشش در ساعت مقرر» به‌عنوان برگزیده انتخاب شد. جایزه کارگردانی به نمایش «مرد مقابل» کاری از سیما تیرانداز رسید. در بخش بین‌الملل هم پانته‌آ پناهی‌ها برای بازی در نمایش «ویتسک» به‌عنوان بازیگر منتخب معرفی شد و آتوسا قلم‌فرسایی هم در این بخش جایزه بهترین طراحی لباس را برای نمایش «هملت» به دست آورد. در بخش نمایشنامه‌نویسی هم از طلا معتضدی و نسیم احمد پور تقدیر شد، اما این بخش برگزیده‌ای نداشت. در بخش مسابقه مناطق، تجربه‌های نو، نگاه تازه در سی و یکمین جشنواره تئاتر فجر، کیانا فتح نیا برگزیده شناخته شد.

سی و دومین جشنواره هم در بخش مرور تئاتر ایران جایزه بهترین بازیگری زن را به زهره کامیاب اعطا کرد و در بخش تازه‌های تئاتر ایران برگزیده‌ای از میان زنان در برنداشت. مهسا صفاری‌پور عکاس برگزیده این بخش و نوشین حسن‌زاده برترین بازیگر بخش رادیو تئاتر و الهام ریاضت بازیگر برگزیده بخش خیابانی شناخته شدند.

در بخش تازه‌های تئاتر ایران در سی و سومین جشنواره تئاتر فجر جایزه بازیگر برتر به مه‌لقا باقری برای نمایش «بوقلمون» رسید. هاله مشتاقی نیا برای نگارش «تقدیر بازان» جایزه نمایشنامه‌نویسی این بخش را برد. در بخش مسابقه بین‌الملل جوایز بازیگر برتر به الهام کردا و ستاره اسکندری، دو بازیگر نمایش «هم هوایی» رسید. در بخش نمایشنامه‌نویسی، مهین صدری برای نگارش «هم هوایی» از ایران، موفق به دریافت جایزه نخست مسابقه بین‌الملل شد. در بخش خیابانی فاطمه رادمنش برای نمایش خیابانی «چرخ روز افزا» جایزه برتر را به دست آورد.

دوره سی و چهارم ؛ آنچنان که می بایست و شد

سال ۹۴ در سی و چهارمین جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر، جایزه بهترین بازیگر بخش خیابانی به فاطمه رادمنش رسید. یکتا توکلی جایزه ویژه بازیگری را برای نمایش «نوازش جوجه‌تیغی» به دست آورد. در بخش مسابقه تئاتر ایران پریدخت عابدین نژاد بهترین طراح لباس شناخته شد و «فریبا متخصص» برای بازی در نمایش‌های «طپانچه خانم» و «هیچ‌کس نبود بیدارمان کند» بهترین بازیگر شناخته شد. ساناز بیان برای نگارش نمایشنامه‌های «عامدانه، عاشقانه، قاتلانه» و «هتلی‌ها» نویسنده برگزیده بود. در بخش مسابقه بین‌الملل، گریمور برتر ماریا حاجیها برای گریم نمایش «جنایت و مکافات» اعلام شد و سوده شرحی هم برای همین نمایش جایزه بازیگری را به دست آورد. این چنین در دوره سی و چهارم آنچنان که در طول دوره های پیشین می بایست و نمی شد هنرمندان زن عرصه تئاتر حضوری در خور در جشنواره تئاتر فجر داشتند. 

  

 

 

 

۲۲ دى ۱۳۹۵